Het is niet de vraag of, maar op welk moment we humanitair verder afglijden en wegzakken, stelt Derk Stegeman, voorzitter van de Werkgroep Vluchtelingen van de Raad van Kerken in Nederland. Hij denkt aan de bespreking van nieuwe asielwetgeving in de Eerste Kamer. Begin januari schoot de Amerikaanse ICE-politie een vrouw dood. Nog voordat er ook maar iets van een onderzoek kon plaatsvinden, stelde de federale regering dat de ICE-agent handelde uit zelfverdediging. De beelden laten iets anders zien. In de VS is een oorlog tegen immigranten gaande. De taal is agressief, de aanpak wordt steeds harder. Vreemdelingen zijn vijanden geworden, die in razzia’s worden opgejaagd en opgepakt. In Europa is het nog niet zover, al is het vlak onmiskenbaar hellend. Het is moeilijk staande te blijven en aan onze buitengrenzen glijden we al weg. In Griekenland worden bootjes teruggeduwd of overvaren, aan de Bosnisch-Kroatische grens worden mensen meedogenloos teruggeknuppeld.
Europa sloot een migratiepact met Libie, maar hield (houdt) zich doof voor de rapporten over systematische marteling, verkrachting en uitbuiting. De situatie in de Franse kustplaats Calais is ten hemel schreiend. Aan onze grenzen is het allang oorlog. Die wordt verborgen gehouden of, liever nog, uitbesteed aan landen die niet zo’n behoefte hebben om humaniteit hoog te houden.
Dit is de context waarin onze Eerste Kamer binnenkort de beide asielwetten bespreekt, die door toenmalig minister Marjolein Faber (PVV) werden voorbereid als ‘het strengste
asielbeleid ooit’. Onherroepelijk zal deze context mede kleur geven aan de uitvoering van de wetten die worden gewogen. Na een bizarre wetsprocedure hoort daarbij nu ook de strafbaarstelling van mensen die hier onrechtmatig verblijven. Om te beginnen lijken er geen adviesorganen of uitvoeringsorganisaties te zijn die deze wetten effectief, uitvoerbaar of noodzakelijk achten. Wat de strafbaarstelling betreft, kon minister David van Weel ook geen voorbeeld geven dat illustreert waarom die nodig zou zijn. Maar geen zorgen: er zal volgens de minister enkel tot vervolging worden overgegaan als een ongedocumeneerde overlast veroorzaakt of zich in de kijker speelt van de autoriteiten. Onze democratie blijkt kwetsbaarder dan we dachten.
Vlak daarvoor echter had dezelfde Van Weel met de Europese Raad van Ministers een Terugkeerverordening aangenomen die andere taal spreekt en een andere aanpak mogelijk maakt. Deze Return Regulation maakt vergaande onderzoeksmaatregelen mogelijk, zoals huiszoekingen en doorzoeking van ‘relevante panden’. Ik denk aan onze Wereldhuizen, in Den Haag en Amsterdam, diaconale plekken voor inloop, informatie en advies voor mensen zonder papieren. Ik denk ook aan opvangplekken en aan de Open Hof in Kampen, waar al meer dan een jaar via kerkasiel een gezin wordt opgevangen dat anders uitgezet dreigt te worden. Het is in deze context en op dit hellende vlak niet de vraag of, maar op welk moment we humanitair verder afglijden en wegzakken. Onze democratie blijkt kwetsbaarder dan we
dachten. Bestuurders en instituties worden verdacht gemaakt, mensenrechten staan ter discussie, omdat ze ons niet meer zo goed uitkomen en de framing van media als links is gevaarlijk, De allergrootste zorg is misschien wel dat de middenpartijen deze dynamiek onvoldoende onderkennen. De Raad van Kerken sprak eerder al grote zorgen uit over de asielwetten van Faber. Bij uitstek de strafbaarstelling van onrechtmatig verblijf is onverenigbaar met de bijbelse opdracht de vreemdeling niet als een bedreiging te zien. De Eerste Kamer kan de beide asielwetten nog tegenhouden. Wie een blik werpt op stopdeasielwetten.nl. ziet dat er vele goede en overtuigende redenen zijn om dat te doen. Kerken en maatschappelijke organisaties maken zich grote zorgen over de maatschappelijke en mensenrechtelijke gevolgen. Mensen worden bang gemaakt en raken in isolement. Het risico op uitbuiting wordt groter en de criminalisering leidt niet tot meer terugkeer, maar tot meer onderduik en onzichtbaar verblijf. Volgens de Raad van Kerken beschikt ons land over voldoende veerkracht om asielzoekers op te vangen. De werkelijke problemen rond migratie, woningnood, klimaat, zorg en onderwijs worden niet opgelost door migranten tot oorzaak van deze problemen te maken. Een dergelijke beeldvorming maakt vluchtelingen tot zondebok. Om de werkelijke problemen aan te pakken, is veeleer vertrouwen nodig en visie. Daarvoor is ook nodig dat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. Daarvoor is ten slotte nodig dat onze harten zich verzachten, zodat we in de meest kwetsbare ander een mens herkennen, voor wie ik de naaste kan zijn. Het kan nog!
Derk Stegeman, in het ND
predikant, voorzitter van de Werkgroep Vluchtelingen van de Raad van Kerken in Nederland en directeur van Stek Den Haag
